Wat smeltende Alpen ons leren over bouwen met de natuur

Al veertig jaar trekt Andy Dornan de bergen in. Sinds zijn veertiende, toen hij tijdens een schoolreis in de Schotse Hooglanden voor het eerst voelde wat stilte en ruimte met iemand kunnen doen. Inmiddels combineert hij die passie met een heel andere rol: bij Wildr is hij verantwoordelijk voor operations, van het moment dat een deal getekend is tot de oplevering van het project. Twee werelden die verder uit elkaar lijken te liggen dan ze zijn, zo blijkt uit gesprek met hem. Wat hij als Alpine-tochtleider in de Alpen ziet gebeuren met het ijs, is namelijk exact de urgentie die hij meeneemt naar zijn werk aan groene daken en gevels in Nederland.

Gletsjers die sneller smelten dan ooit

Dit jaar leidde Andy een tocht van zes dagen over de gletsjers van de Italiaanse Adamello, het grootste ijsveld van de Dolomieten. Wat hij er zag, verontrust hem. “Normaal verliezen de gletsjers zo’n twintig meter per jaar. Dit jaar schat ik dat we tussen de honderd en honderdvijftig meter kwijtraken.” Een verschil van zes keer de gebruikelijke smelt, in één seizoen.

De oorzaak zit in het verdwijnen van de sneeuwlaag die het ijs normaal beschermt. “De gletsjer is nu volledig ‘aper’, een term die wij in de bergen gebruiken als er geen sneeuw meer op ligt, alleen kaal ijs. Zonder die deken smelt en erodeert het ijs veel sneller.” Op de plek waar Andy al jaren komt, was het ijs ooit zo’n achthonderd meter dik. Bij het huidige tempo verwacht hij dat de gletsjer tussen de tien en twintig jaar grotendeels verdwenen is.

Steile afgrond bij de berghut

Die versnelde afname maakt routes onvoorspelbaar. Spleten worden breder en dieper, rotsen die eeuwenlang door ijs op hun plek werden gehouden, komen los te liggen. Tijdens de tocht van dit jaar ging het twee keer mis: een deelneemster zakte door een zachte sneeuwlaag in een gletsjerspleet en moest eruit gehaald en gered worden. Op een ander moment gleed een man op een steile rotshelling uit en viel hij ongeveer tien meter naar beneden. Hij bleef gelukkig op een richel liggen. “Het gebeurde vlak voor onze ogen. Dan moet je eerst handelen: de groep veilig zetten en vervolgens met het touw naar beneden.” Mobiel bereik was er niet en hulp van buitenaf inschakelen was daardoor niet direct mogelijk.

Wat Andy vooral trof, was de plek waar het gebeurde. Een berghut in het gebied werd decennia geleden vrijwel op de hoogte van de gletsjer gebouwd: bergbeklimmers konden vanuit de hut rechtstreeks het ijs op. Nu ligt de gletsjer honderden meters lager, en tussen de hut en het ijs bevindt zich inmiddels een steile zone van blootliggende, instabiele rots. Het laat bijna letterlijk zien hoeveel landschap er in relatief korte tijd is verdwenen.

“Zulke risico’s tijdens een tocht komen nu vaker voor dan tien jaar geleden,” zegt Andy.

Ook elders in de Alpen is de verandering zichtbaar: deze zomer was Mont Blanc voor het eerst volledig gesloten voor klimmers, vanwege het gevaar op steenslag. Grote rotsblokken die loskomen, doordat het ijs dat ze normaal vasthoudt, smelt. Voor Andy is het een teken aan de wand: bergtochten op hoogte zijn tegenwoordig geen omgeving meer voor onervaren klimmers, hoe goed de kaart er ook uitziet.

Van berggids naar operations bij Wildr

Terug in Nederland zet Andy zijn technische achtergrond in om Wildr-projecten soepel te laten verlopen. “Zodra een deal getekend is, neemt operations het over: inplannen, uitvoeren en coördineren, in nauwe afstemming met bouwpartijen, leveranciers en technische specialisten.” Voor groendak- en gevelprojecten betekent dat schakelen tussen certificering, verticaal transport, irrigatietechniek en planning — met, zoals hij het zelf noemt, weinig middelen zo veel mogelijk voor elkaar krijgen.

Zijn achtergrond in IT komt daarbij goed van pas. Zo richtte hij voor een klant in Maastricht draadloze toegang tot irrigatiekasten in, waarmee het beheer volledig op afstand kan. Voor een netbeheerder ontwikkelde Wildr een AI-tool die rapportages over condensatie en risico’s automatisch genereert. “Die combinatie van techniek en natuur is voor mij een drijfveer,” zegt Andy. “Ik heb ook gewoon een zwak voor het resultaat, voor wat we als organisatie kunnen laten zien.”

Vlinders horen hier al langer dan wij

Wildr werkt samen met de Vlinderstichting om kennis te delen en bewustwording te creëren bij klanten, en voor Andy raakt dat aan iets fundamentelers dan een projectresultaat: “Vlinders, vogels, bijen, die zijn hier al veel langer dan wij. Ze hebben recht op een mooie leefomgeving. De opwarming die we als mens hebben veroorzaakt, moeten we herstellen. Dat voel ik als een verantwoordelijkheid.”

Diezelfde overtuiging maakt hem kritisch op de sector waarin hij werkt. “Natuur wordt nog te vaak gezien als een stelpost aan het eind, iets om achteraf op te vrolijken.” Wat volgens hem nodig is, is een fundamentele verschuiving: van snel en goedkoop naar duurzaam en doordacht, met net zoveel aandacht voor mens, milieu en gezondheid als voor kosten en planning. Water speelt daarin een sleutelrol. Andy verwacht dat waterschaarste de komende jaren toeneemt, en pleit ervoor regenwater zo veel mogelijk vast te houden in plaats van af te voeren, zoals in Nederland traditioneel gebeurt.

Natuur vraagt geduld, maar wachten is geen optie

Voor Andy bevestigen zijn bergtochten vooral iets wat hij al vermoedde: klimaatverandering is geen hype, maar een reëel en tastbaar gevaar.

Om echt impact te maken, ziet hij meten en samenwerken als doorslaggevend. “We denken vaak dat we het weten, maar weten het nog niet honderd procent zeker. Door goed te monitoren van zaken als biodiversiteit, watereffecten en koeling, kunnen we het bewijs leveren voor wat werkt, en daarmee veel meer impact maken.”

“De natuur leert je dat je geduld moet hebben. Dat dingen in de juiste volgorde moeten gebeuren. En dat natuur kan herstellen.” Herstel kost tijd. Daarom is wachten geen optie.

Andy pleit voor duidelijkere keuzes en sterkere regelgeving: een verplicht groenpercentage bij elke nieuwbouw en duurzamer materiaalgebruik, gecombineerd met intensievere samenwerking tussen overheid, bouwsector, ontwikkelaars, ecologen en natuurorganisaties. Niet project voor project opnieuw bedenken of natuur een plaats krijgt, maar natuur structureel onderdeel maken van de manier waarop we bouwen.

De liefde voor hoogte, techniek en bloemen blijft

De veranderingen in de Alpen laten zien wat er gebeurt wanneer natuurlijke systemen langdurig onder druk komen te staan. Voor Andy maakt dat de opdracht dichtbij huis des te duidelijker: “We kunnen klimaatverandering niet oplossen met één groen dak, één gevel of één project. Maar ieder ‘groener’ gebouw kan wel onderdeel worden van een groter systeem van water, bodem, planten, dieren en mensen.”

Actief blijft hij ondertussen ook in de bergen, al ziet hij zijn rol als gids op termijn afnemen door de fysieke belasting en de risico’s die hij dit jaar zelf meemaakte. De liefde voor de bergen blijft onveranderd. Van die eerste Schotse heuvel vol bloemenweides, waar zijn hart voor het eerst sneller ging kloppen, tot vandaag de dag bij Wildr op hoge daken en rond gebouwen.